მინდოდა დამეწერა სიკვდილზე ან იმ მომენტზე, როცა სიკვდილზე ვფიქრობ ხოლმე.  ერთი და იგივეა… მაშინ, იმ წამზე, როცა მგონია, რომ მოვკვდები ან მოკვდება ან მოკვდები.

და ამ ბოლო დროს ძალიან ხშირად მაქვს ეს წამი. თვალებს ვხუჭავ ხოლმე და თავი ან პანაშვიდზე ან კუბოში წარმომიდგენია. ადრე, წარმოსახვაში თუ მკვდარი ვიყავი, ვტიროდი, თავს ვიცოდებდი.  ახლა მეცოდებიან ჩემი შვილები. ქმარი. და ეს სახლი. უჩემოდ ბიჭები შიმშილით დაიხოცებიან. ვარდები ჩემი ხელიდან დასხმული წყლის გარეშე დაჭკნებიან. ჰოდა, ამიტომ არ მოვკვდები მე.  აბა ვინ? და ვფიქრობ მამაზე. ჩემს მოხუც მამაზე.

როგორია იცით მამაჩემი? სწრაფი, ჭკვიანი, ლამაზი, მაღალი, ბობოქარი, ძლიერი. აქედან ახლა მარტო ჭკვიანი მამა შემორჩა. მოხუცი ჭკვიანი მამა. სწრაფი არა იმიტომ, რომ ლოგინში წევს და დედა და მომვლელი ქალი ატრიალებს აქეთა გვერდიდან იქითაზე. ლამაზი არა იმიტომ, რომ წვერი აქვს გასაპარსი, ზურგი აქვს დაწყლულებული და თვალები აქვს ჩაწითლებული. მაღალი არა იმიტომ, რომ მოკუნტულია. ბობოქარი არა – სულ სძინავს. ძლიერი არა – ვერ ჯდება, ვერ დგება, თავისით ვერ ჭამს. მარტო ჭკვიანი მოხუცი მამა. ოდნავ ახელს ხოლმე თვალებს მე რომ მივდივარ და ხელს ჩამკიდებს. ძირითადად მე ვლაპარაკობ. ვუყვები, როგორ შეჭამა თავისით მაკარონი გიორგიმ, როგორ მივიდა ჭოჭინით თედო ქოთნის ყვავილთან და როგორ მოუჭამა გვერდი ფოთოლს. ვუყვები რამხელა თოვლი იყო და როგორ ვიგუნდავეთ მთელმა ოჯახმა ჩვენს უკანა ეზოში. მერე ვჩერდები. ველოდები, იქნებ მითხრას რამე. ერთ სიტყვას ჩაიჩურჩლებს ხოლმე მარტო. ვიწყებ ისევ მოყოლას. ვიღლები და ვეკითხები დედას. კვნესოდაო მთელი ღამე, კათეტერი მოიძროო, ძალიან ცოტა ჭამაო, სიცხე ქონდა მაღალიო და  ცრემლები მოსდის. უწითლდება ისედაც ღამენათევი თვალები. გადის და სიგარეტს ეწევა.

მაშინ, რეანიმაციაში რომ გადაიყვანეს მამაჩემი, გვითხრეს, ერთი პროცენტი  გვაქვს მარტო გადარჩენისო.  დედას არ უშვებდნენ შიგნით. ავდექით და მივედით სახლში. პირველად მაშინ ვიგრძენი სიკვდილის მოახლოება, თან სინდისი მქენჯნიდა, კაცი ცოცხალია და ჩვენ სახლს ვალაგებდით, ტახტს ვარჩევდით, სადაც დავასვენებდით.  არადა კაცი ცოცხალია! სუნთქავს. ხელზე მიჭერს ხელს. იღიმის… ფარდა ჩამოვკიდეთ ახალი. კედლებიდან ჭრელი ნახატები ჩამოვხსენით და ამას ტირილით ვაკეთებდით. მესამე დღეს გამოწერეს. სასწაულია, ამბობდნენ ექიმები, ამ მდგომარეობიდან თუ გამოვიდოდა, არ გვეგონაო.  დალაგებული სახლი დავახვედრეთ-თქო, თავს ვიმშვიდებდით.

ახლა ყოველ დილას ვრეკავ. ვიცი, დედაჩემს გაბზარული ხმა ექნება. ისევ გაათენებინა, ისევ არ ჭამა. ისევ იკვნესა. ისევ გაუჩნდა ნაწოლები.

ჩემი მოხუცი მამა…

მამა არასოდეს დამიძახია. მამიკოს ვეძახდი ყოველთვის. 

ჩემი მოხუდი ჭკვიანი მამიკო. ძლიერი ყოფილა, გამოვიდა რეანიმაციიდან. ლამაზი ყოფილა – იღიმის. სწრაფი, ბობოქარი და  მაღალი იქნება, როცა ფეხზე დადგება და ეზოში ერთად ისეირნებს გიოსთან და თედოსთან ერთად. ჯერ  ბევრი წამალი უნდა დალიოს, გამოიძინოს და დაისვენოს. მეხუმრები შენ?  მთელი 76 წელი ბობოქრობდა…

რამდენი რამე შეიცვალა.  ვერ ჩამოვთვლი, იმდენია. აქაც, შიგნითაც და გარეთაც.  ჩემი ცხვირიც კი სხვანაირია, კანიც… აი, ეს ხე – რამხელაა. ეს თედოს საწოლი? თითქმის შეუჭამია ჭიას. ნაჭამი ხის ნარჩენი იატაკზე ყრია და გაღებული ფანჯრიდან ქარი ფანტავს. ეს ყვითელი კედლები? გაშავებულა. გიომ თქვა, წითელი ოთახი მინდაო. გაწითლდება ცოტა ხანში.  და ეს კუ? მაგრად გაზრდილა. დადის, დადის და ვერაფრით გავარკვიეთ სად იძინებს. გიო ახალ ფრაზებს იგონებს. ერთი ყველაზე ძალიან მომწონს. რამეს რომ ვაჩუქებთ და უხარია, ამბობს “ამითი მიხარია”, “ეს გამეხარდა” ან “ეს მიხარია” -ს  მაგივრად.

დღეს ვფიქრობდი, ნეტა ორი დღე ჩემს ქმრად გადამაქცია. დავიძინებდი მკვდარივით. მერე, გამოძინებული ნამცხვარს გამოვაცხობდი, გამხმარ კიტრს ამოვიღებდი მიწიდან და მანქანასაც გავრეცხავდი. ამით ჩემს ტკბილ-მონატრებულ კუჭს ვასიამოვნებდი, გათავისუფლებულ მიწაზე კიდევ ერთ პავლონიას დავრგავდი და მბზინავი მანქანით გავაქროლებდი თედოს მასაჟებზე. მაგრამ ამ ჩემს გამოუძინებელ თვალებს არც ფანქარი მალავს  და არც ტუში. თუმცა, არცერთს არ ვხმარობ. არც ჩემს კუჭს აკლია ტკბილი და არც მანქანას –  წვიმა.

…და აბა, რა მინდა? გაგრძელება!

ჰოდა, ვაგრძელებ!

პალატაში აზრებს ვალაგებდი, გონებაში ვწერდი. კალამი და ფურცელი არ მქონდა, უცებ რომ  ჩამეწერა. ახლა უკვე აღარ მახსოვს რას ვფიქრობდი. იქნებ გავიხსენო…

ხო, აი:  საშვილოსნო მტკიოდა. ყოველ შეკუმშვას ვგრძნობდი და სტრესისგან და ჯოჯოხეთური ტკივილებისგან დაღლილს არ მეძინებოდა. ვიწექი და ვტიროდი. ჩუმად. ისე, რომ ჩემს მეზობელს არ გაეგო.  მოკუნტულს შუბლი მედო მუხლებზე და საბნის ქვეშ მობილურში გიოს სურათებს ვათვალიერებდი. მენატრებოდა. პირველად დავტოვე ამდენი ხნით. იქიდან ახალდაბადებული ბავშვების ტირილი მესმოდა და მიკვირდა, როგორ არჩევდნენ სხვა დედები თავისი შვილის ხმას.  თუ იგონებდნენ?

მე თითქოს ვხვდებოდი, მაგრამ ვერ ვაფიქსირებდი ერთ რაღაცას:  სიყვარული ნელ-ნელა მოდის. მახსოვს, გიო რომ შემომიყვანეს პილიონკებში შეკოჭილი, დავხედე და იმ წამსვე არ შემყვარებია. ჩამეძინა დაღლილს. მერე და მერე, ღამეების თენების, გაუთავებელი დევნის, ვირუსების და ახირებების თმენის ფონზე სიყვარული გაძლიერდა. ჯერ ორი წელია მიყვარს, წინ რამდენი წელი მაქვს…  და თედო რომ შემომიყვანეს, მოვიწვინე და გიოს დავურეკე, მეხარებინა, რომ გვერდზე მისი ძმა მიწევს. მერე ექთანს  დავუძახე  და გავაყვანინე ბავშვი.  და ახლა, რამდენჯერაც ლოგინიდან ამომყავს ძუძუს საჭმელად, იმდენჯერ ძლიერად და ძლიერად მინდება ხელის მოჭერა ფეხებზე და ყელში ცხვირით მსოფლიოში ყველაზე გემრიელი სუნების ამოსრუტვა.  უცნაური იყო, დედაჩემს შევეხვეწე, გიო მომიყვანე-მეთქი. თედო მოვუწვინე სხვა გაკოჭილებს და ხალათით გავედი მოსაცდელში. გიო იდგა კეპით, შორტებით. ფეხები განზე იდგა და სერიოზული სახით ათვალიერებდა ზღვა ხალხს.  ავიტაცე ხელში ისე, რომ არც დავუნახივარ. სკამზე დავჯექი, მაგრად ჩავიხუტე და ამივარდა ტირილი. გიომ მომიცილა, შემომხედა და მე რომ დამინახა, ისიც ჩამეხუტა.  მაგრად.  მომიჭირა მსუქანა მკლავები კისერზე. რაღაცეებს ვბუტბუტებდი. თან ცრემლებს ვერ ვიკავებდი. გვერდზე გოგოები ისხდნენ. წამოიკრუსუნა ერთმა, ვაიმე მეც მომენატრა ჩემი შვილიო. ყველა ჩვენ გვიყურებდა. დედაჩემს გავხედე, ისიც ტიროდა. ჩემი ქმარი მკლავზე მეპოტინებოდა, რაღაცეებს მეკითხებოდა… იმის მერე აღარ მოუყვანიათ. ძალიან განიცადაო. არადა, წინ კიდევ ორი დღე იყო.

ახლა თედოს სძინავს. გიო ბაღშია. საღამოს ერთად ჩავალთ ეზოში. გიო ისრიალებს სასრიალოზე. თედოს ეტლში ჩაეძინება. მე გაღიმებული ვუპასუხებ ერთსა და იმავე კითხვებს  ცნობისმოყავრე მეზობლებს,” ფუფ, ცუდო, ცუდოო”  რომ ჩასძახიან და ცხვირები რომ აქვთ ჩაყოფილი ეტლში.  მერე ამოვალთ. თედოს ნაბანავებ წყალში  გიო სათამაშოებს ჩაყრის და ხელებს ატყლაპუნებს.  კიდევ ბევრი რაღაც მოხდება. კარგიც, ცუდიც.  ნელ-ნელა მომატებულ სიყვარულს რა ვუყო, სად დავტიო, თორემ აიტანს ადამიანი ღამის თევებს და შეკრებილი მეგობრების კომპანიაში  დაწერილ  ”არა”-ს. ..

“ნიჭი საკმარისი არაა, ამისთვის უნგრელიც უნდა იყო”, ამბობდა რობერტ კაპა. ფოტოგრაფი, რომელმაც ფოტო-აპარატით ხელში ნახევარი ცხოვრება სანგრებში გაატარა. ბუდაპეშტში, ებრაელების ოჯახში დაბადებული რობერტ კაპა, უფრო სწორად, ანდრე ერნო ფრიდმანი,  18 წლის ასაკში სხლიდან მიდის და მწერლობას გადაწყვეტს.  მაგრამ ჯერ გერმანიაში აღმოჩნდება  ჟურნალისტის ამპლუაში, შემდეგ საფრანგეთში ფოტოგრაფად იწყებს მუშაობას. საფრანგეთში კაპამ თავისი კომპანია დააარსა და სახელიც მოიხვეჭა. მოხერხებული, ოპერატიული და იღბლიანი ფოტოგრაფის შესახებ ხალხი ნელ-ნელა ალაპრაკდა. კაპა ყოველთვის პირველი ჩნდება დემონსტრაციებზე, მიტინგებსა და ფრონტის წინა ხაზებზე. მის თვალს არაფერი ეპარება. ფოტოები ჯერ საფრანგეთის ჟურნალებში, შემდეგ მთელს მსოფლიოში გამუდმებით იბეჭდება. მაგრამ თვითონ არასდროს არ ჩანს. თავს ფრანგ ფოტო-რეპორტიორად, რობერტ კაპად ასაღებს. ხალხს, და მათ შორის ცნობილი ფრანგული ჟურნალების “ვუს” და “ვოგის” დამაარსებელს ვუსენ ფოგელს თავისი ლაბორანტის საშუალებით უკავშირდება. მაგრამ მალევე სრულიად შემთხვევით აღმოაჩენენ, რომ ის უნგრელი ემიგრანტი ლაბორანტი თვითონ კაპაა.  ფრიდმანიც უკვე ვეღარ მალავს საიდუმლოს და ერთ დღესაც ამბობს, “რობერტ კაპა დაიბადა პარიზში, 22 წლის ასაკში”.

ამის შემდეგ რობერტ კაპას ცხოვრებაში ბევრი რამ მოხდა. 1936 წელს, ესპანეთის სამოქალაქო ომის დაწყებიდან რამდენიმე კვირის შემდეგ ფოგელი ვერტფრენს ქირაობს და ჟურნალისტების ჯგუფს, მათ შორის კაპას  და მის საყვარელს და ასევე ფოტოგრაფს,  გერდა ტაროს,  მასალების მოსაპოვებლად ესპანეთში აგზავნის. აქ ომი მძვინვარებს ფრანკისტებს  - გენერალ ფრანცისკო ფრანკოს  მეთაურობით და რესპუბლიკელებს  შორის.  ჩასვლისთანავე რობერტი სამხრეთისაკენ მიემართება, სადაც დღე-დღეზე უნდა დაწყებულიყო ფრანკისტების იერიში.  რესპუბლიკელებს წინააღმდეგობას უწევდნენ ჩრდილოეთ აფრიკის მკვიდრნი მაროკოელი მოხალისეები, რომელთა სიმამაცეზე და სისასტიკეზე ლეგენდები დადიოდა. ჯარისკაცებმა ოპტიმიზმის გრძნობა კიდევ უფრო დაკარგეს, როცა გაიგეს, რომ გენერალმა ფრანკომ ისინი ახალთახალი გერმანული იარაღით მოამარაგა.

5 სექტემბრის დილას,  კაპა სანგარში შეხვდა. არავის ჰქონდა საომარი განწყობა. როცა სარდალმა საბრძოლო განკარგულება გასცა,  ჯარისკაცებმა გაუბედავად დაიწყეს სანგრებიდან გამოსვლ.ა მოგვიანებით კაპა იხსენებს: “იმ დღეს ყველას გვეშინოდა.  ვიცოდით ფრანკისტები ახალი ავტომატებიდან ისროდნენ. ასეულობით დახოცილი ჯარისკაცი ეყარა ირგვლივ. მთელი დღე მიწათხრილებში გავატარე”.  ფოტო, რომელიც ამ დღეს კაპამ გადაიღო, შედევრად იქცა. ეს არის ესპანელი ლოიალისტის სიკვდილი. სურათის სრული სახელწოდებაა “ესპანელი ჯარისკაცი სიკვდილის მომენტში. სიერა მორენა. 5 სექტემბერი. 1936 წელი”. ფოტოგრაფმა დაიჭირა წამი, როცა რესპუბლიკელს ესვრიან და ისიც უღონო, მუხლებში მოკეცილი ეცემა ფერდობზე. ტყვიას მკერდით მიგებებული ჯარისკაცის მარჯვენა გაშლილი ხელი ვეღარ უძლებს იარაღის სიმძიმეს. თავდაცვა შეუძლებელი იყო. ის ფერდობზე ეშვებოდა სირბილით და ტყვიამ ჰაერში გაყინა. კაპას წინ ათასეულობით ჯარისკაცი იხოცებოდა და უამრავი მომაკვდავიც დაუფიქსირებია კადრში, მარგამ სწორედ ეს დრამატული, ტრაგიკული და ამასთანავე ამოუცნობი ენერგიის მატარებელი ფოტო გახდა მისი სავიზიტო ბარათი.  სურათი ოდნავ  ასიმეტრიულია, ბუნდოვანიც კი.  კომპოზიციის უმეტეს ნაწილს სივრცე იკავებს. ცენტრი დარღვეულია. თუმცა, ეს არ უშლის ხელს თვალებში შეხედო სიკვდილს, შეიგრძნო გმირული დაცემა ახალგაზრდა ჯარისკაცისა.

ესპანეთმა ომი სასტიკად წააგო. ვინ მოთვლის რამდენი ჯარისკაცი დაეცა ბრძოლის ველზე. მაგრამ მაინცდამაინც ფედერიკო ბორელ გარსიას სიცოცხლის ბოლო წამები გახდა განსაკუთრებული. ასე ერქვა იმ ესპანელ ლოიალისტს, რომელიც ესპანეთის მთავრობის არქივშია დაფიქსირებული. თან ნათქვამია, რომ ის სიერა მორენას ბრძოლაში დაეცა და იგივე თარიღია მითითებული. ბორელი პატარა სოფლიდან  - ალკოიდან  იყო.  ფოტო-გამოკვლევამ უჩვენა, რომ ჯარისკაცი ატარებს ამ სოფლის პოლკის მიერ დიზაინირებულ ტანსაცმელს. თურმე, 5 სექტემბერს ალკოის პოლკიდან ერთადერთი ჯარისკაცი დაიღუპა და ეს სწორედ ფედერიკო ბორელ გარსია გახლდათ. 24 წლის მეწისქვილე. ის იმ 50 ჯარისკაცთა შორის იყო, ვინც ფრონტის წინა რიგებში იდგა.

2003 წელს განსხვავებული ინფორმაცია გაჩნდა ესპანეთის გაზეთში El periodico. იქ ეწერა, სურათი გადაღებულია პატარა ქალაქთან ესპეჯოში, სიერა მორენადან 10 კილომეტრის დაშორებით და თან ჭკვიანურად არის დადგმულიო. 2009 წელს კი ესპანელმა პროფესორმა გამოაქვეყნა წიგნი სათაურით “ფოტოგრაფიის ჩრდილები”, სადაც აცხადებდა, რომ კაპა იმ ადგილიდან ვერ გადაიღებდა ფოტოსო.

ფოტო პირველად ჟურნალში “ვუ” 23 სექტემბერს, 1936 წელს  გამოქვეყნდა სხვა კადრთან ერთად, სადაც ჩანს ასევე დაცემული ჯარისკაცი. ქვემოთ კი საერთო სათაური ეწერა – “როგორ დაეცნენ ისინი”. მაგრამ სად და რა ვითარებაში დაიღუპნენ, არ იყო მითითებული.   ამბობენ, ეს ორი ერთი და იგივე პოროვნებააო, თუმცა გამოკვლევებმა ცხადყო, რომ მათ სრულიად განსხვავებული ტანსაცმელი აცვიათ.

1937 წელს ჟურნალ “Life”-ში ეს ფოტო გამოჩნდა წარწერით  “რობერტ კაპას აპარატმა დაიჭირა ჯარისკაცი ზუსტად ტყვის მოხვედრის დროს”.

ამის შემდეგ სურათმა საზღვრებიც გადაკვეთა. ის ადამიანის გმირობის სიმბოლოდ აღიარეს. თუმცა, როგორც ყოველთვის, აქაც გამოჩნდნენ მოწინააღმდეგენი. წერდნენ, რომ ეს ფოტო ერთ-ერთი კარგი მაგალითია იმისა, თუ როგორ შეიძლება სიკვდილის საშინელი წუთები ასე მოხდენილად და მოწესრიგებულად გამოხატო. მათ მიიჩნიეს, რომ კადრი კარგად დაგეგმილი ინსცენირება. თუმცა, დარღვეული კომპოზიცია და დაცემის ზუსტი მოძრაობა ადასტურებს, რომ ფოტო შემთხვევით არ გადაიღეს:  ჯარისკაცის მარცხენა ხელის თითები, რომელიც მარცხენა ბარძაყის ქვემოთ ოდნავ ჩანს, დაძაბულადაა მოკუმული. ისე, როგორც აუტანელი ტკივილის დროს.

ფოტოს სიყალბეზე ზედმეტია ლაპარაკი. ავტორი ამაზე პასუხობს, რომ მაყურებელზე უფრო მეტად მოქმედებს არა პოზა, არამედ დამატებითი ინფორმაცია, რაც ნათლად ჩანს სათაურში “ჯარისკაცის სიკვდილი”. ანუ ჩვენ წინასწარ ვიცით, რომ კადრის დაჭერამდე ეს ადამიანი სავსე იყო ენერგიით, განიცდიდა,  გრძნობდა და რამდენიმე წამის შემდეგ მისმა გულმა შეწყვიტა ცემა.  უტყუარია, რომ ალყაშემორტყმული ბორელი დაღმართზე მორბოდა. კაპა თხრილიდან უყურებდა. ის  წინ გადაუხტა სურათის გადასაღებად, როცა მტერმა გულში ესროლა.  შემთხვევით დაფიქსირებული კადრი შედევრად იქცა.  თურმე, სანამ ბორელი დაიღუპებოდა,  ის სხვა ჯარისკაცებთან ერთად კაპას პოზიორობდა. ჰორიზონტს უშვერდნენ ავტომატებს, სანგრებს ახტებოდნენ.

ამით ალბათ მტრის ყურადღება მიიქციეს. ბორელი ფერდობზე აფოფხდა. უშიშრად დადგა ფეხზე. რამდენიმე ნაბიჯი გადადგა და ფერდობზე დაეშვა. კაპა სანგრიდან  უყურებდა. ლოიალისტს გულში ესროლეს. ის ჩაიკეცა და მაშინვე გარდაიცვალა. ფოტო აშშ-ში, მიდ არტ მუზეუმშია დაცული.

კაპა 1947 წელს ჰენრი კარტიე ბრესონთან , დევიდ სეიმორთან, ჯორჯ როჯერთან და სხვებთან ერთად მაგნუმის ფოტო-სააგენტოს აარსებს და 1951 წელს მისი პრეზიდენტიც ხდება.

ამავე წელს ის და ჯონ სტეინბეკი  საბჭოთა კავშირში მოგზაურობენ: მოსკოვში, კიევში, თბილისში და ბათუმში. წიგნიც გამოსცეს  სახელად Russian Journal -  ჯონ სტეინბეკის მონაყოლით და კაპას ფოტოებით.
1954 წელს კაპა იაპონიაში მიემგზავრება მაგმუმის ფოტო-გამოფენაზე. ჟურნალმა “Life” უკვე იმ მყოფს გააგებინა, რომ ინდო-ჩინეთის ომში მისი წასვლა გარდაუვალი იყო. ფოტოგრაფს დაფიცებული ქონდა, ომის ამსახველ კადრებს აღარ გადავიღებო. სხვა ჟურნალისტებთან ერთად კაპა მაინც წავიდა ინდონეზიაში. ქუჩებში გამაყრუებელი ტყვიების ხმა ისმოდა. კაპა ჯიპიდან გადმოვიდა რამდენიმე კადრის გადასაღებად. 5 წთ-ის შემდეგ დანარჩენებმა დიდი აფეთქების ხმა გაიგეს.ფოტოგრაფს ნაღმზე დაებიჯა ფეხი. სავადმყოფოში გადაყვანის შემდეგ ის მალევე გარდაიცვალა საყვარელი ფოტო-აპარატით ჩახუტებული…

გუშინ არჩევნების გამოკითხვას აკეთებდა ერთი მეზობელი  ქალი.  შემოყვა დარიკოც. გამოგვკითხა ამ ქალმა, მივდივართ თუ არა არჩევნებზე და ვის ვაძლევთ ხმას. ჩემმა ქმარმა უთხრა, მივდივარო. ვის შემოხაზავო? და ჩამოუთვალა კანდიდატები. არავისო, ამან უპასუხა, ბიულეტენზე ვაპირებ პანორამის დახატვასო. რა თქმა უნდა ვერ გაუგეს.  დარიკომ დაიცვა:  აბა, რაო! რა შენი საქმეა, მე  ვის ვაძლევ ხმასო. მერე მოუმატა ჩხუბს, სკამზე რამდენჯერმე შემოტრიალდა, ხელები გაიქნია და დაიძახა: ეგ ჩემი პრეროგანტივაა ვის ვაძლევ ხმასო!  მე გამეცინა. ნ-ზე რა თქმა უნდა! დარიკოს ეგონა, სიმართლეს ვამბობო და სულ ცოტა 5-ჯერ მაინც  გაიმეორა,  ჩემი პრეროგანტივა, ჩემი პრეროგანტივაო… მერე ვიფიქრეთ, ეტყობა ახალი სიტყვა ისწავლა და იცის სად  და როგორ გამოიყენოს-თქო.

გიომაც იცის ახალი სიტყვა: ბახ-ბახ! – თოფი.  ღამე იხუტებს და ისე იძინებს. წუხელ გაიღვიძა გვიან და ძებნა დაუწყო. მერე ისევ ჩაიხუტა და გააგრძელა ძილი. გამახსენდა ტომ სოიერის საყვარელი თოფუკა და კეპუკა.  გუშინ, ყიდვისას, ჩემმა ქმარმა მითხრა, მე მივცემო. რა მნიშვნელობა აქვს-მეთქი? შენ ისედაც უყვარხარ და ჩემგან გაეხარდებაო.  ბაღიდან რომ მოიყვანა, ცელოფნიდან ამოიღო ეს ვერცხლისფერი თოფი და მისცა. გაგიჟდა გიო! ვინ გაჩუქა? რომ ვეკითხები,  მამა!- მპასუხობს.  უხარია. ამასაც და მამამისსაც.

ო’ ჰენრის  ”გამასინჯეთ თქვენი მაჯისცემა”  წავიკითხე.  თითქოს მინახავს ზოგიერთი სასაცილო ეპიზოდი რაღაც ფილმებში. ან ჩემი ერთი ზაფხული გამახსენდა საგურამოში.  ტყე-ტყე დავდიოდი ყოველ დილას, მუხის ფოთლების შესაგროვებლად. არადა,  აღმართებზე სიარული რომ წვავდა კალორიებს კარგად ვიცოდი. მაინც აღარ ჩამეტია ჩემი საყვარელი ვარდისფერი მაისური თბილისში რომ დავბრუნდი. სამაგიეროდ, ვისწავლე ახალი სიტყვა – “გლადიატორი”. ახალი გამოსული იყო ეგ ფილმი.  დარბოდა ჩემი ნათესავი პატარა ბიჭუკა და იძახდა, მაქმიმუსი ვარო! არ ვიცოდი რას ნიშნავდა გლადიატორი. რადიატორის მსგავსი რამე მეგონა.

მივხვდი..ერთადერთი ოცნება რაც მაქვს, არის ის, რომ მინდა ჩემმა შვილმა ლაპარაკი დაიწყოს. უკვე ყველა სიტყვა ვიცი. ახალი მინდა რამე…

მე ამდენი გასული მარტის მიუხედავად დღეს ფიფქები გამიკვირდა. დეზდემონას დახრჩობის  და  ჯულიეტას სიკვდილის არ იყოს, სულ მგონია, რომ მარტი გაზაფხულია და იქნებ, არ მოთოვოს და არ გაწვიმდეს!  იქნებ არ დაახრჩოს და არ მოკვდეს!

დავამთავრე “ზაჰირი”.  კოელიო წერს ადამიანებზე სულ შიგნიდან და შინაგანზე, მაგრამ მე სულ მგონია ამ კაცის კითხვისას, რომ მაინც  არ ხვდება გულს. მირჩევნია ბანალური ისტორიები წავიკითხო ხოლმე და იმისმა ფინალმა განმაცვიფროს, ვიდრე   გაუთავებელმა ზე-ფრაზებმა ცხოვრებაზე!  ”ავატარზე” უფრო ბევრი ვიფიქრე, ვიდრე  ”ზაჰირზე”.  იმან უფრო მოახდინა შთაბეჭდილება.  თითქოს პირდაპირ გრძნობაზე ურტყამს, მაგრამ საბოლოოდ, არაფერი დამრჩა განსაკუთრებული გარდა ერთი ფრაზისა: “სროლას ვერ ისწავლი, თუ მარტო მიზანზე ფიქრობ. მთავარია ისროლო ასჯერ, ათასჯერ, სანამ მიზანში მორტყმაზე ფიქრი აზრს არ დაკარგავს და თავად ისრად, მშვილდად და სამიზნედ არ გადაიქცევი”… ჰო რა!  მე ვხატავ არა იმიტომ, რომ გამოფენა მოვაწყო და მერე შამპანიურიანმა და პლედიანმა ხალხმა შემიფასოს, არამედ იმიტომ, რომ მე ვიქცე მხატვრად!  თვითონ გავხდე ფუნჯი, ფუნჯი გახდეს მე.

შთაბეჭდილებების და შოკის დროა!  რა დროს ხეტიალია! სადაცაა მოწყდეს დედამიწა ღერძს!  სადაცაა, დაალეწოს იმ თეთრ-ულვაშიანმა შავგვრემანს თავ-ყბა. სადაცაა, წყევლით და გინებით აიკლოს დარიკომ მთელი  უბანი.  სადაცაა გამოვყოფ თავს კარიდან და დავიძახებ:

“ჭიტა!”

აი, რას წერენ რუსი ბავშვები ღმერთს. აქ უამრავიდან მარტო რამდენიმეა.

“как ты на небе живёшь?  всё ли у тебя ест? может, что надо?” – ზინა, მესამე კლასი.

“Дай здаровья,  счастья, маме,  бабушке,  дяде Феде,  дяде Саше,  дяде Боре и другим моим папам” –  ნიკიტა. მეორე კლასი.

“Я бы хотел,  чтоб ты стал моим папой.  машину бы купили  - “Ауди 100″ – ვალენტინი. მეოთხე კლასი.

“я не хочу,  чтоб Ирена сидела со мной.  Аминь” – ტოსია. მეორე კლასი.

“милый боженка забери меня обратно здесь так скучно” – ნინა. მესამე კლასი.

“когда я умру не хочу нн в рай ни  ни в ад, хочу к тебе” – ვერა. მესამე კლასი.

შემოდგომა იყო. თბილოდა. ჩემი მანქანით მივედი  გამოცდაზე. მაშინ მუცელი რულზე არ მედო. ძალიან თავდაჯერებული ვიყავი.

Cloverfiled-ზე ვილაპარაკე.  კამერის მოძრაობა, იქ ყოფნის შეგრძნება, დოკუმენტურობა მხატვრულობაში, რეალურობის განცდა – ჩამოვთვალე. ეს არის, ის რასაც მე ყოველთვის ველოდები კარგი ფილმისგან. გაიღიმეს.  მე კიდე დღემდე მეღიმება იმათ ღიმილზე.   არადა, დღემდე მახსოვს არასტატიკური კადრები, განცდები, ხმები…მომწონს, ამერიკელები დიალოგების დროს რომ “აცანცარებენ” კამერას.

ჰოდა, გიო რომ დავაძინე და ვაჭამე-მეთქი, თუ  პირიქით,  დავიწყე ძიება ეგეთივე ფილმის. და ვიპოვე Quarantine.  მიუხედავად იმისა, რომ მთავარი გმირი გოგონა ნერვებს მიშლიდა, მაინც მომეწონა.   მეგონა მე მეჭირა კამერა და გავურბოდი საშინელ ცოფიანებს.

დღეს ვუყურე District 9-ს.  ძალიან მაგარია!  აქ  კადრები ისე არ ცანცარებენ, მაგრამ ეს დოკუმენტურობა მომწონს და რა ვქნა რა!

ჯერ არ მინახავს REC. უკვე გადმოწერილ მდგომარეობაშია. ველოდები განწყობას, გიოს ძილს, ჩაის და პეჩენიას.  ან, მარტივად – ქიშმიშს  საკნატუნოდ  და დაძაბულ მომენტებში ყელში გასაჩხერად.

ეს სამი დღეა სახლის ზღურბლს არ გადამიბიჯებია.   და პატარ-პატარა ნივთები, სუნები და საიტები სულ რაღაცეებს მახსენებს.

ფოლკ-ფესტივალების საიტებს ვეძებდი და სადაც ვიყავით ცეკვიდან, რომელ ქვეყანაშიც, ყველას ქუჩები დავათვალიერე. გამახსენდა, თაკარა მზეში პარიკებ-დამხობილი, წამწამებ-დაწებებულები გადაჭედილ ქუჩებში რომ დავდიოდით. წინ ერთს დროშა მოქონდა, მეორეს  - ტრაფარეტი წარწერით Georgia.  ხალხი ტაშს გვიკრავდა. მერე 5 წთ-იან წარმოდგენას ვმართავდით. ფანჯრებიდან გადმოფენილი იყო სხვადასხვა ფერის ხალხი.  ცხელოდა. გიდები წყალს გვაწვდიდნენ. ვიღაცეები სურათებს გვიღებდნენ და მეორე დღეს გაზეთის  პირველ გვერდზე გვჭიმავდნენ, როგორც დღის მთავარი მოვლენა და ანსამბლებს შორის ყველაზე ლამაზები და ცეცხლოვანები.

მერე მიდიოდა სხვა ქვეყნების წევრების გაცნობა, დისკოთეკები დილამდე, მეორე დღეს დასიებული თვალებით სცენაზე ცეკვა და მაინც დიდი ტაში, ფეხზე ადგომა და ინტერვიუები.  მე 13-ის ვიყავი მაშინ დაახლოებით. სხვებიც ასე.  კონტაქტების გაცვლის დრო რომ დადგა და დაგვიწერეს ფურცლებზე მისამართები, აღმოჩნდა, რომ არცერთს არ გვქონდა არც მაილები, არც ფეისბუქები, არც საკუთარი ვებ-გვერდები.  და დავუწერეთ:  თბილისი, საქართველო, პეკინის ქუჩა, მესამე სართული და ა.შ.   ახლა ვხვდები, რატო გვიყურებდნენ ასე გაკვირვებულები.

ეს მაშინ იყო. მერე გავიზარდეთ და ინტერნეტმაც მოაღწია ჩვენამდე.  მერე გართობაც სხვანაირი იყო.  ავტობუსში გატარებული ნახევარი ცხოვრება. ულამაზეს ორ პორტს შორის ერთი ღამე გემით. იგუმენიცა-ბარი. საბერძნეთი და იტალია.  მთელი ღამე ღია ცის ქცეშ მეძინა გემზე. წავიფარებდი ადიელას და ხის სკამებზე ვწვებოდი.  მივცურავდი ცხადშიც და სიზმარშიც. ტანის ქვეშ ვგრძნობდი ტალღებს.   ან მთელი გემი ჩვენ გვიყურებდა როგორ ვცეკვავდით ბორტზე, ვმღეროდით და “უზოს” ვსვამდით – ბავშვობაში დალეული ხველების წამლის გემო რომ ქონდა.

სამი დღის დაუბანლები ავტობუსის ჭუჭყს ხელმძღვანელების კაიუტებში ვიცილებდით. იქ ცხელი წყალიც იყო და თბილი საწოლიც. იდგა რიგი.  მერე ისინი იძინებდნენ ბალიშზე,  ჩვენ  - იატაკზე.  ისინი იძინებდნენ, ჩვენ – თავს ვიმძინარებდით.

მერე იყო სასტუმროში ოთახების განაწილება. სამ-სამი, ორ-ორი. არცერთს არ გვინდოდა  ხელმძღვანელების ოთახში. იქიდან ხომ ვერასოდეს გამოვიპარებოდით ღამე და ვერ  შევძვრებოდით მთავარ ბუნტისთავებთან ღამის გასათევად. მაშინ ღამის გათევა ყველაზე დიდი გასართობი და სუხარული იყო. ახლა ერთი საათის ძილის მოკლებაც ჩემთვის დიდი ტანჯვაა. მახსენდება, გიო თოთო რომ იყო და ცოტა ხანი თვალს მიხუჭავდა, შევიდოდი ხატების ოთახში.  მარტო დედის ლოცვის წაკითხვის თავი მქონდა. ადგილს, სადაც წერია “მძინარენი დაიცევ, დაიფარე და შეზღუდე” განსაკუთრებული ყურადღებით და მუდარით ვკითხულობდი.  იქნებ არ გაეღვიძოს და  მეც მაცადოს ძილი და დასვენება-მეთქი.

სცენა მენატრება. სცენის სუნი. სულ ვამბობდი მაშინ, რომ ყველაზე თავისუფალი სცენაზე ვარ-მეთქი.  ყველა ჩვენგანი ასე იყო, დარწმუნებული ვარ. მოგვწონდა დარბაზში ყველა ჩვენ რომ გვიყურებდა, მოგვწონდა საქართველოს რომ აცხადებნენ, გვეცინებოდა წამყვანი რომ იძახდა Georgia! Dance Mitliuri! იმის შემდეგ მთიულურს “მითლიური”  შეერქვა.  მოსწონდათ ჩვენს ბიჭებს, დერეფანში გავლისას, პოლონეთის და ბელორუსიის მოცეკვავე გოგოები მუშტრის თვალით რომ უყრურებდნენ და არ მოსწონდათ იაპონელი მოცუცქნულები  გოგოები იგივეს რომ აკეთებდნენ, ოღონდ სხვანაირად.  ერთად რომ შეჯგუფებოდნენ და ხითხითებდნენ.

მერე თავისუფალი დღეები პლაჟზე.  დამწვარი ბეჭები და ლოყები. ლოყებს გრიმით ვიფარავდით და ბეჭებზე ტყავი გვძვრებოდა უხეში ტრადიციული კოსტუმების ჩაცმისას.

უკანა გზაზე სულ ვჩხუბობდით. ვეღარ ვიტანდით ერთამანეთს.  ერთი კვირა ავტობუსში ყოფნა, დღეში სამჯერ მჟავე კიტრის, მაიონეზის და კეტჩუპ მოსხმული ყელში ამოსული ბუტერბროტების ჭამა,  მტვრით აზელილი ტანები, ორი დღე ღია ცის ქვეშ, უზარმაზარი ხმაურიანი ქალაქ-გარეთ გაშენებულ  პარკში გატარება და ლოდინი, როდის იყიდიან გერმანიაში მანქანებს ხელმძღვანელები, უკვე ნერვებზე მოქმედებდა.  ქალაქში წასვლა გვეკრძალებოდა,  ღამე ხმაური გვეკრძალებოდა, დალევა გვეკრძალებოდა.  ჩვენ მაინც ვიპარებოდით, ვსვამდით და ამითი ვიკლავდით შიმშილის გრძნობას. საქართველოში დაბრუნებულები უერთმანეთოდ ვერ ვძლებდით.  ხინკალს ვჭამდით და სურათებს ვბეჭდავდით.

ახლა, სადმე რომ წავაწყდები რომელიმე სახელმწიფოს ტრადიციულ ცეკვას, გული მიჩქარდება. ამ მუსიკას ხომ მთელი ბავშვობა ვისმენდი, ამ ილეთებს ხომ მთელი ბავშობა პროგრამაში გათვალისწინებულ workshop-ებზე ვასწავლიდით ერთმანეთს.  ერთხელ, ჰოლანდიაში, ანსამბლიდან ორს – გოგოს და ბიჭს უნდა ესწავლებინა სხვა ქვეყნის წარმომადგენლებისთვის ტრადიციული რომელიმე ცეკვა. მე და ჭიჭი აგვარჩიეს.  საქართველო ხომ ყველგან საქართველოა.  მეგარმონე გასული იყო სასტუმროდან. ვერაფრით ვერ ვიპოვეთ. მარტო მედოლე  გავიყოლეთ. ამასობაში დავაგვიანეთ. სარკეებიან დარბაზში დოლის ბრახუნზე ვასწავლიდით ინგლისურად “აჭარულს”.  მოწყენა შევატყეთ “მოსწავლეებს”.  არადა, რა თვალებგაბრწინებულები დაგვხვდნენ.  ბრახუნზე “one step and stop” მობეზრდათ აშკარად.  მერე ავმღერდით მე და ჭიჭი. სულ “ნანანანა”-თი ვასწავლეთ ცეკვა.

ახლა მე გაბერილი მუცლით ვზივარ და გული მიჩქარდება ფოტოების და ვიდეოების დათვალიერებისას.  ვთბები, როცა კროასანების და ნამდვილი  კაპუჩინოს სუნი მომდის. მახსენდება ფრანგული და იტალიური დილა.   კულისებში ჩქარი გადაცმა, შიშვლები არავის  რომ  არ ვერიდებოდით და ლიფებით დავრბოდით, ვკიოდით და ჩვენს ბიჭებს ვაკვრევინებდით სამასამდე დუგმას ზურგზე.  ვზივარ და მახსენდება გუშინ ჩემი მულის ფრაზა:  ”რაც იცეკვე, გეყოფაო!”

მეყოფა?

ეკამ გუშინ გამახსენა,  თავის მოცუცქნულ ოთახში ლექციებიდან რეპეტიციამდე დარჩენილ დროს რომ ვკლავდით, ერთმანეთს წერილებს რომ ვუტოვებდით.  ფრაზებს მწერდა წერილებიდან. თურმე ღამე დავრჩენილვარ, თურმე ეკას ჩემთვის ტორტი არ უჭმევია, თურმე მოყინულ გზებზე დედაჩემის ნახმარი ძველი, წითელი ბოტებით ვსრიალებდი. ..

მეყოფა?

მაინც ვიცეკვებ!  ერთხელ მაინც! სცენაზე. ეს ჩვენი, ძველი მოცეკვავეების ოცნებაა.  ძველი “როკველების”.  ჩვენ ისევ შეგვიძლია! უკეთესად! ახლა დარბაზიდან გიორგები, ლუკები, ანანოები, თედოები დაგვიკრავენ ტაშს და ჩვენ თავს დავუკრავთ.

გართობა სხვანაირი იყო მაშინ. მაგრამ მე არ მინდა დაბრუნდეს ის დრო. მყოფნის გასახსენებლად. მირჩევნია,  სუნებზე და მუსიკაზე ამიჩქროლდეს გული. ახლა სხვა გართობაა. რადიკალურად განსხვავებული სიხარულები, მაგრამ ესეც დიდი!

უფრო მარადიული!

მეყოფა!…

უკანა გზაზე რომ მოვდიოდი, გზაში გიოს  პატარა ნაფეხურები შემხვდა. არ გადავუარე.  გვარდზე გავიარე. ისე მიხაროდა, მეცინებოდა ჩემთვის. გვერდიდან ვიღაცის მწარე მზერა ვიგრძენი. მივიხედე. მეზობელს ფარდა ქონდა გაწეული და მიყურებდა. შემახმა ღიმილი სახეზე.

ჩემს ქმარს უყვარს თოვლი. იძახის, სულ მახსენდება, მე, დედა და მამა პარკში რომ გავედითო. დედა გვანცაზე იყო ორსულადო.  ის სუნიც მახსოვს და ის თოვლიცო. სურათებიც არის, შავ-თეთრი.  ჩემი ქმარი შეფუთნულია. უბედნიერესი სახე აქვს. როგორ უხარიათ ბავშვებს დედა და მამა ერთად რომ არიან.  გუშინ საღამოს არ იყო სახლში და გიო ხმამაღლა ეძახდა: “მამაააააა!”  მერე ტელეფონი მომაწოდა და “მამა” – მითხრა. დაურეკეო. დიდხანს ეჭირა მობილური ყურთან და უსმენდა.   მაგან რა იცის ბავშვობაში მამამისმა, ნახევრად-მძინარემ,  მაცივარში რომ შეაფსა.

ხო, და კიდევ. იმ დღეს ვეკითხები, შენ ლაპარაკი არ იცი-მეთქი? არაო, მიპასუხა.

როგორ ბარდნის! მე კიდე ზაფხულის სურათებს ვათვალიერებ. ..